{प्रथम स्कंध}
{अध्याय दोन}
श्री व्यासजी म्हणतात- शौनकादी, ब्रह्मवादी ऋषींचे प्रश्न ऐकून रोमहर्षनाचा पुत्र उग्रश्रवा आनंदाने भरला. असा शुभ प्रश्न विचारल्याबद्दल त्यांनी ऋषींची स्तुती केली आणि त्यांचे अभिनंदन केले आणि बोलायला सुरुवात केली.
सुत जी म्हणाले- त्यावेळी, श्री शुकदेवजींचा यज्ञोपवीत संस्कार (अत्यंत पवित्र समारंभ ज्यामध्ये बहुतेक ब्राह्मणांनी पवित्र धागा घातला जातो) केला गेला नव्हता. जेव्हा सांसारिक किंवा वैदिक कर्मकांड करण्याची शुभ वेळ आली नव्हती. ते (शुखदेव जी) एकटेच, संन्यास (त्यागाचे जीवन, सर्व काही शुद्धीकरण) घेण्याच्या उद्देशाने निघून गेले. एवढ्या लहान वयात त्याला घरातून बाहेर पडताना पाहून वडील व्यासजी ‘बेटा! बेटा!’ विभक्त होण्याच्या भीतीने आणि मुलाबरोबर विभक्त होण्याच्या दु:खाने प्रेरित.
त्यावेळी पराक्रमात लीन होऊन वृक्षांनी शुकदेवजींच्या वतीने प्रतिसाद दिला. सर्वांच्या हृदयात विराजमान असलेल्या महान ऋषी श्री शुकदेवजींना मी विनम्र अभिवादन करतो.
श्रीमद भागवत महापुराणाचा हा ग्रंथ, एकामध्ये भक्तीची लाट पसरवणारा, अत्यंत दिव्य आणि गूढ आहे. हे सर्व वेदांचे सार आहे आणि पूर्ण प्रामाणिकपणे, भक्तिभावाने आणि शुद्धतेने वाचले असता परमभगवानाचे खरे रूप अनुभवण्यास आणि जागृत होण्यास मदत होते.
श्रीमद भागवत महापुराण
या जगात अज्ञानाच्या अंधारात आणि अध्यात्मिक बुद्धीचा अभाव असलेल्या लोकांसाठी आध्यात्मिक तत्त्वे प्रकाशित करणारा हा एक अद्वितीय दिवा आहे. अशा अध्यात्मिक साधकांच्या करुणेपोटी, महान ऋषी श्री शुकदेवजींनी या शुद्ध, आनंददायी आणि जीवन बदलणाऱ्या पुराणाचे (शास्त्र) वर्णन आणि वर्णन केले आहे. मी त्याला माझा आदरांजली अर्पण करतो.
सर्व भ्रम आणि संसारातील दु:खांपासून मुक्त होण्यासाठी मानवातील सर्वश्रेष्ठ अवतार नर-नारायण, सर्व ऋषी, देवी सरस्वती आणि श्री व्यास देवजी यांना नमस्कार करताना हे श्रीमद्भागवत महापुराण वाचावे.
सर्व ऋषींना संबोधित करणे
सुत जी पुढे म्हणतात-
आपण सर्वांनी संपूर्ण जगाच्या कल्याणासाठी एक अतिशय सुंदर प्रश्न विचारला आहे, कारण हा प्रश्न श्रीकृष्णाशी संबंधित आहे आणि तो आत्मशुद्धीकडे नेणारा आहे. मानवासाठी सर्वोत्कृष्ट धर्म तोच आहे जो भगवान श्रीकृष्णाची भक्ती करतो. अशी भक्ती जी सर्व इच्छा आणि अपेक्षांपासून मुक्त, नि:स्वार्थी आणि अखंड राहते.
अशा भक्तीने, व्यक्ती कृतज्ञतेच्या अवस्थेत लीन होतो आणि आपल्यामध्ये आत्म्याच्या रूपात वास करणाऱ्या परम भगवंताचा साक्षात्कार प्राप्त करतो, जो अंतःकरणातील शुद्ध आनंदाचे मूर्त स्वरूप आहे. एकदा का भगवान श्रीकृष्णांप्रती भक्ती निर्माण झाली की, निःस्वार्थ ज्ञान आणि अलिप्ततेचे प्रकटीकरण होते, कारण माणूस त्याच्यामध्ये बिनशर्त प्रेमाने पूर्णपणे लीन होतो.
धर्माचा मार्ग (धार्मिकतेचा) योग्य रीतीने आचरण करूनही, भगवंताच्या दिव्य कथा ऐकून भारावून न गेल्यास, नि:स्वार्थ भक्तीचा आनंद अनुभवला नाही तर ते सर्व व्यर्थ आहे.
धर्म
धर्माचा उद्देश मोक्ष (मुक्ती; मोक्ष) आहे. संपत्ती मिळवण्याचे साधन म्हणून त्याचा वापर करू नये. संपत्तीचा वापर धर्मासाठी करायचा आहे, भौतिक इच्छा आणि सुख भोगण्यासाठी नाही. भौतिक वासनांचा उद्देश इंद्रियांना तृप्त करणे हा नसून जीवन टिकवणे हा आहे. सत्य आणि ज्ञानाचा शोध हा देखील जीवनाचा उद्देश आहे. स्वर्गात जाणे हा मानवी जीवनाचा अंतिम उद्देश नाही.
ज्यांना उच्च आध्यात्मिक शहाणपण आणि ज्ञान आहे किंवा ज्ञानाच्या अविभाज्य, अद्वैत, आनंदमय स्वरूपाचा संदर्भ तत्व (अंतिम सर्वोच्च सत्य) म्हणून संबोधतात, ज्यांना काही ब्रह्मा (या संपूर्ण विश्वाचा निर्माता), काही परमात्मा (अंतिम आत्मा) आणि काही भगवान (भगवान) म्हणून संबोधतात. धर्माभिमानी ऋषींना त्यांच्या अंतःकरणातील परम सत्याचा अनुभव भागवत श्रवणाने, ज्ञान आणि त्यागाच्या सहाय्याने होतो.
शौनकदी ऋषीमुनींनो! हेच एकमेव कारण आहे की मानवाने आपापल्या वर्णांचे आणि आश्रमाचे आचरण धर्माप्रमाणे करावे, कारण ते परमेश्वराला आवडते. म्हणून, एकाग्र चित्ताने, दयाळू परमभगवानाचे दैनंदिन नामजप, ध्यान आणि आराधना करण्यात व्यस्त रहावे.
कर्म
कर्माची गाठ खूप मजबूत असते. ज्ञानी व्यक्ती परमेश्वराच्या चिंतनाच्या आणि भक्तीच्या तलवारीने ती गाठ तोडतो. मग देवाच्या दैवी कथा कोणाला आवडणार नाहीत?
शौनकदी ऋषिमुनींनो! पवित्र स्थळांना भेटी दिल्याने सेवा करण्याची इच्छा निर्माण होते, त्यानंतर दैवी कथा ऐकण्याची इच्छा निर्माण होते, ज्यामुळे आपला विश्वास दृढ होतो, ज्यामुळे परमेश्वराच्या कथांमध्ये आस्था निर्माण होते. श्रीकृष्णाचा महिमा श्रवण करणे तसेच गायन केल्याने आपली शुद्धी होते.
श्रीमद्भागवत महापुराण वाचनाचा परिणाम
जे प्रामाणिकपणे, निःस्वार्थपणे आणि निष्ठेने दैवी कथा ऐकतात त्यांच्या हृदयात भगवान स्वतः प्रवेश करतात आणि सर्व नकारात्मक संस्कार किंवा प्रवृत्ती नष्ट करतात, कारण तो शुद्ध अंतःकरणाच्या लोकांसाठी चिरंतन शुभचिंतक आणि दयाळू आहे.
श्रीमद्भागवत महापुराणाचे सतत वाचन किंवा श्रवण केल्यावर किंवा भगवान भक्तांच्या सान्निध्यात राहूनही आपल्यातील सर्व नकारात्मकता नष्ट होते आणि श्रीकृष्णावर कायमस्वरूपी निस्वार्थ प्रेमाची प्राप्ती होते. मग माणूस रज आणि तमापासून मुक्त होतो, म्हणजेच वासना आणि लोभ यासारख्या भावना किंवा विचारांपासून मुक्तीचा अनुभव घेतो आणि सत्त्वगुण, म्हणजे शांत, शांती आणि करुणा, कृतज्ञता आणि पवित्रता या स्थितीत मग्न होतो.
अशा प्रकारे, भक्तीमुळे जेव्हा जगापासून आणि इच्छांपासून अलिप्तता येते, तेव्हा अंतःकरण आनंदाने भरून जाते, आणि परमेश्वराचे खरे रूप प्रकट होते. भगवंताचे यथार्थ रूप हृदयात उमटताच हृदयाची गाठ सुटते, सर्व शंका नाहीसे होतात आणि कर्माचे बंधन नष्ट होते.
म्हणून ज्ञानी लोक मोठ्या आनंदाने आपले प्रेम आणि भक्ती भगवान श्रीकृष्णाला अर्पण करतात, ज्याद्वारे त्यांना परम शांती मिळते. निसर्गाची तीन रूपे आहेत-
हे स्वीकारून ब्रह्मा, विष्णू आणि रुद्राच्या रूपात असलेले भगवान ब्रह्मांडाची निर्मिती, देखभाल आणि विनाश यांची भूमिका पार पाडतात. तथापि, सत्त्वगुणांनी भरलेल्या भगवान श्रीविष्णूंच्या चरणकमळांची आराधना आणि भक्ती केल्यावरच मानवाचे परम कल्याण शक्य आहे.
ज्याप्रमाणे लाकडाच्या तुलनेत धूर अधिक चांगला आहे आणि धुराच्या तुलनेत अग्नी अधिक चांगला आहे, कारण अग्नी वैदिक कर्मकांड आणि यज्ञांमध्ये चांगले परिणाम देते. एससमान रीतीने,
तमसच्या तुलनेत रजस श्रेष्ठ आणि सत्त्व रजांपेक्षाही श्रेष्ठ आहे, कारण ते परमेश्वराच्या प्राप्तीकडे घेऊन जाते.
तामस
प्राचीन काळी, महान आत्मे आपल्या कल्याणासाठी सत्त्वगुणांनी भरलेल्या भगवान श्रीविष्णूची पूजा करत असत. आताही त्यांच्याच पावलावर पाऊल ठेवणारे तेच कल्याणासाठी भक्त होतात. ज्यांना भौतिकवादी ऐहिक अस्तित्वाच्या या महासागराच्या पलीकडे जायचे आहे, ते इतरांबद्दल वाईट तोंड करू नका, ज्यांना इतरांमध्ये दोष दिसत नाहीत, ते भैरव आणि रजसिक आणि तामसिक गुणांनी भरलेल्या इतर भूतांच्या उग्र रूपांची पूजा करत नाहीत, उलट भगवान विष्णू आणि त्यांच्या सत्त्वगुणांनी भरलेल्या इतर अवतारांची पूजा करतात.
राजस
पण ज्यांची प्रकृती राजसिक व तामसिक आहे, ते धन, सत्ता, संतती ह्यांच्या इच्छेने भूत, पितर, प्रजापती यांची पूजा करतात, कारण त्यांचा स्वभाव त्या प्राण्यासारखाच असतो. वेदांमध्ये भगवान श्रीकृष्णाचाच उल्लेख आहे. सर्व यज्ञांचा (होमस) उद्देशही श्रीकृष्णच आहे. श्रीकृष्णासाठी योग साधला जातो आणि सर्व क्रियांचा पराकाष्ठाही भगवान श्रीकृष्णामध्येच आहे.
अध्यात्मिक ज्ञानाने श्रीकृष्णाच्या वैश्विक स्वरूपाची प्राप्ती होते. श्रीकृष्णाला प्रसन्न करण्यासाठी तपस्या केली जाते. सर्व धार्मिक प्रथा श्रीकृष्णासाठी केल्या जातात आणि सर्व कृती आणि सर्व कृत्ये त्याच्यामध्ये एकत्रित होतात. जरी भगवान श्रीकृष्ण प्रकृती (कोणत्याही गोष्टीचे मूळ किंवा नैसर्गिक रूप; मूळ किंवा प्राथमिक पदार्थ) आणि त्याच्या गुणधर्मांपासून विरहित आहेत.
दैवी ऊर्जा
त्याची दैवी ऊर्जा किंवा माया, जी अभूतपूर्व विश्वाच्या दृष्टीकोनातून उपस्थित आहे, परंतु विज्ञानाच्या दृष्टीकोनातून केवळ एक पौराणिक कल्पना आहे, हे विश्व आणि त्यातील सर्व काही निर्माण करते. या
तीन गुण - सत्व, रजस आणि तम सर्व एकाच मायेचे प्रकटीकरण आहेत; तरीही त्यांच्यात वास करणारा परमेश्वर त्यांच्याशी जोडलेला दिसतो.
प्रत्यक्षात, तो शुद्ध ज्ञानाचा संपूर्ण मूर्त स्वरूप आहे. आग मूलत: सारखीच असते, परंतु जेव्हा ती वेगवेगळ्या प्रकारच्या लाकडात दिसते तेव्हा ती वेगळी दिसते. त्याचप्रमाणे, परमेश्वर जरी एक असला तरी जीवांच्या विविधतेनुसार आणि ते ज्या रूपात पूजतात त्यानुसार तो अनेक असल्याचे दिसून येते.
हा परमेश्वरच आहे जो सूक्ष्म तत्व, इंद्रिये आणि मन यांच्याद्वारे जीवनाच्या विविध प्रजाती निर्माण करतो आणि नंतर त्या प्रत्येकामध्ये प्रवेश करून या संसारिक जीवनाचे सार अनुभवतो. तो सर्व प्राणी निर्माण करतो आणि देव, मानव, प्राणी आणि पक्षी यांच्यामध्ये विविध अवतार घेतो. आपल्या लीलांद्वारे (दैवी खेळ) सर्वांचे पालनपोषण आणि आशीर्वाद आणि कृपादृष्टीने वर्षाव करण्याच्या उद्देशाने.
