{શ્રીમદ ભાગવતની મહાનતા}
[द्वितीय अध्याय]
મુનિઓએ પૂછ્યું:- સુત જી! હવે કહો કે શાંડિલ્ય મુનિ જ્યારે પરીક્ષિત અને વજ્રનભને આવો આદેશ આપીને પોતાના આશ્રમમાં પાછા ફર્યા ત્યારે એ બે રાજાઓએ કેવી રીતે અને શું કામ કર્યું?
સુત જી કહેવા લાગ્યા:- ત્યારબાદ મહારાજ પરીક્ષિતે ઈન્દ્રપ્રસ્થની શરૂઆત કરી.દિલ્હીહજારો મોટા શેઠને બોલાવીને મથુરામાં રહેવાની જગ્યા આપી. આ સિવાય સમ્રાટ પરીક્ષિતે મથુરા પ્રદેશના બ્રાહ્મણો અને પ્રાચીન વાંદરાઓને બોલાવ્યા, જેઓ ભગવાનના મહાન પ્રેમી હતા, અને તેમને આદરને લાયક ગણીને મથુરા શહેરમાં વસાવ્યા. આ રીતે, રાજા પરીક્ષિતની મદદથી અને મહર્ષિ શાંડિલ્યની કૃપાથી, વજ્રનાભે ધીમે ધીમે તે બધા સ્થાનો શોધી કાઢ્યા જ્યાં ભગવાન કૃષ્ણ તેમની પ્રિય ગોપ અને ગોપીઓ સાથે વિવિધ પ્રકારના મનોરંજન કરતા હતા. લીલાના ચોક્કસ સ્થાનો નક્કી થયા પછી, તેઓએ તે સ્થાનોને ત્યાંની લીલા અનુસાર નામ આપ્યા, ભગવાનના લીલાવિગ્રહોની સ્થાપના કરી અને તે સ્થાનો પર ઘણા ગામો સ્થાપ્યા. ભગવાનના નામે વિવિધ જગ્યાએ તળાવો અને કૂવા ખોદવામાં આવ્યા. ઉપવન અને બગીચાઓની સ્થાપના કરી, શિવ વગેરે દેવતાઓની સ્થાપના કરી, ગોવિંદદેવ, હરિદેવ વગેરે નામો સાથે ભગવદ્વિગ્રહની સ્થાપના કરી, આ બધા શુભ કાર્યો દ્વારા, વજ્રનાભે તેમના રાજ્યમાં સર્વત્ર ભગવાન કૃષ્ણની ભક્તિનો પ્રચાર કર્યો અને ખૂબ જ ખુશ થયા. તેમની પ્રજા પણ ખૂબ જ પ્રસન્ન હતી, તેઓ હંમેશા આનંદના સાગરમાં ડૂબેલા રહેતા, ભગવાનના મધુર નામના જપમાં અને મનોરંજનમાં વ્યસ્ત રહેતા અને વજ્રનભના રાજ્યની હંમેશા સ્તુતિ કરતા.
એક દિવસ, સોળ હજાર રાણીઓ, ભગવાન શ્રી કૃષ્ણથી વિખૂટા પડવાની પીડાથી પરેશાન, તેમના પ્રિય પતિની ચોથી રાણી કાલિંદી પાસે આવી.યમુના જીતેને ખુશ જોઈને તેણીએ તેને સરળ રીતે પૂછવાનું શરૂ કર્યું. તેના મનમાં ઈર્ષ્યાનો છાંટો પણ નહોતો. શ્રી કૃષ્ણની રાણીઓએ કહ્યું- 'કાલિંદી બહેન! જેમ આપણે બધા શ્રી કૃષ્ણની પવિત્ર પત્નીઓ છીએ, તેવી જ રીતે તમે પણ છો. અમે તેમના વિયોગની આગમાં બળી રહ્યા છીએ, અમારા હૃદય તેમના વિયોગના દુ:ખથી વ્યથિત છે; પરંતુ આ તમારી સ્થિતિ નથી, તમે ખુશ છો. આનું કારણ શું છે? કલ્યાણી! કૃપા કરીને મને કંઈક કહો.
તેમનો પ્રશ્ન સાંભળીને યમુનાજી હસી પડ્યા. તે જ સમયે, એમ વિચારીને કે તેઓ મારા પ્રિયની પત્નીઓ હતા, તેઓ પણ મારી બહેનો હતી, હું પીગળી ગયો; તેનું હૃદય દયાથી ભરાઈ આવ્યું. તેથી તેણીએ આ કહેવાનું શરૂ કર્યું.
યમુનાજીએ કહ્યું:- 'પોતાના આત્મામાં મસ્તી કરવાને કારણે, ભગવાન શ્રી કૃષ્ણ આત્મારામ છે અને તેમનો આત્મા છે - શ્રી રાધાજી. હું રાધાજીની દાસીની જેમ સેવા કરતો રહું છું; તેમની સેવાની અસર એ છે કે વિદાય આપણને સ્પર્શી શકતી નથી. ભગવાન શ્રી કૃષ્ણની તમામ રાણીઓ શ્રી રાધાજીના એક અંશનું વિસ્તરણ છે. ભગવાન શ્રી કૃષ્ણ અને રાધા હંમેશા એકબીજાની સામે હોય છે, તેઓ એકબીજા સાથે દૈનિક ક્રિયાપ્રતિક્રિયા કરે છે; તેથી, શ્રી કૃષ્ણની અન્ય રાણીઓ કે જેઓ આંશિક રીતે રાધાના રૂપમાં વિદ્યમાન છે, તેઓ પણ ભગવાનનો દૈનિક સંગ ધરાવે છે.
શ્રી કૃષ્ણ રાધા છે અને રાધા શ્રી કૃષ્ણ છે. તે બંનેનો પ્રેમ વંશી છે અને રાધાની પ્રિય મિત્ર ચંદ્રાવલીને 'ચંદ્રાવલી' પણ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે શ્રી કૃષ્ણના ચરણોમાં નખના રૂપમાં ચંદ્રોની સેવામાં તલ્લીન છે. શ્રી રાધા અને શ્રી કૃષ્ણની સેવામાં તેમની ખૂબ ઇચ્છા અને મહાન સમર્પણ છે; તેથી જ તે અન્ય કોઈ રૂપ ધારણ કરતી નથી. શ્રીરાધામાં જ રુક્મિણી વગેરેનો સમાવેશ મેં જોયો છે. તમે લોકો પણ બ્રહ્માંડમાં શ્રી કૃષ્ણથી વિખૂટા પડ્યા નથી, પરંતુ તમે આ સ્વરૂપનું રહસ્ય જાણતા નથી, તેથી જ તમે આટલા ચિંતિત થઈ રહ્યા છો. એ જ રીતે, અગાઉ પણ જ્યારે અક્રૂર શ્રી કૃષ્ણને નંદગાંવથી મથુરા લઈ આવ્યો હતો, ત્યારે તે પ્રસંગે ગોપીઓએ શ્રી કૃષ્ણથી અલગ થયાની અનુભૂતિ કરી હતી, તે પણ વાસ્તવિક અલગતા નહોતી, પરંતુ માત્ર અલગ થવાની લાગણી હતી. જ્યાં સુધી તે આ જાણતી ન હતી, ત્યાં સુધી તે ખૂબ જ પીડામાં હતી; પછી જ્યારે ઉદ્ધવજી આવ્યા અને તેમની સમસ્યાનું નિરાકરણ કર્યું, ત્યારે તે આ સમજી શક્યા. જો તમે પણ ઉદ્ધવજીનો સત્સંગ મેળવશો, તો તમે બધાને તમારા પ્રિય શ્રી કૃષ્ણ સાથે દરરોજ રહેવાનું સુખ પણ મળશે.
સુત જી કહે છે:- ઋષિઓ! જ્યારે તેણે આ રીતે સમજાવ્યું, ત્યારે શ્રી કૃષ્ણની પત્નીઓએ ફરીથી યમુનાજી સાથે વાત કરી જે હંમેશા ખુશ રહેતી હતી. તે સમયે તેમના હૃદયમાં ખૂબ જ ઈચ્છા હતી કે કોઈક રીતે ઉદ્ધવજીના દર્શન થાય, જેથી આપણે આપણા પ્રિયતમ સાથે રોજના સંગનું સૌભાગ્ય મેળવી શકીએ.
શ્રી કૃષ્ણની પત્નીઓએ કહ્યું:- દોસ્ત! તમારું જીવન ધન્ય છે; કારણ કે તમારે તમારા પ્રિયતમથી અલગ થવાનું દુ:ખ ક્યારેય સહન કરવું પડતું નથી. શ્રી રાધિકાજીની કૃપાથી તમારો ઇચ્છિત અર્થ પૂરો થયો, હવે અમે પણ તેમની દાસી બની ગયા છીએ. પરંતુ તમે હમણાં જ કહ્યું છે કે ઉદ્ધવજીને મળ્યા પછી જ અમારી બધી ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થશે; એટલે જ કાલિંદી! હવે મને કોઈ ઉપાય જણાવો જેનાથી ઉદ્ધવજી પણ જલ્દી શોધી શકે.
સુત જી કહે છે:- જ્યારે શ્રી કૃષ્ણની રાણીઓએ યમુનાજીને આ કહ્યું, ત્યારે તે ભગવાન શ્રી કૃષ્ણચંદ્રની સોળ કલાઓ વિશે વિચારવા લાગી અને તેમને કહ્યું - "જ્યારે ભગવાન શ્રી કૃષ્ણ તેમના પરમ ધામમાં આવવા લાગ્યા, ત્યારે તેમણે તેમના મંત્રી ઉદ્ધવને કહ્યું - 'ઉદ્ધવ! બદ્રિકાશ્રમ એ સાધના કરવાની જગ્યા છે, તેથી તમે તમારી સાધના પૂર્ણ કરવા માટે ત્યાં જાઓ'. ભગવાનના આ આદેશ અનુસાર ઉદ્ધવજી આ સમયે તેમના વર્તમાન સ્વરૂપમાં પ્રગટ થયા. તે બદ્રિકા આશ્રમમાં રહે છે અને ભગવાન દ્વારા આપવામાં આવેલ જ્ઞાનનો ઉપદેશ આપે છે. આ જમીન તેના રહસ્યો સહિત ઉદ્ધવને આપી દેવામાં આવી છે. તેથી જ ઉદ્ધવ આ સમયે અહીં દેખાતા નથી.
હજુ પણ એક એવી જગ્યા છે જ્યાં ઉદ્ધવજીને જોઈ શકાય છે. ગોવર્ધન પર્વતની નજીક ભગવાનના સાથી ગોપીઓનું મનોરંજનનું સ્થળ છે; ઉદ્ધવજી ચોક્કસપણે ત્યાં લતા, ડાળીઓ અને વેલાના રૂપમાં રહે છે. લતાઓના રૂપમાં તેમના અસ્તિત્વનો હેતુ એ છે કે ભગવાનની પ્રિય ગોપીઓના પગ તેમના પર સતત પડતા રહે છે. ઉદ્ધવજી વિશે એક ચોક્કસ વાત એ છે કે ભગવાને તેમને તેમનું ઉત્સવનું સ્વરૂપ આપ્યું છે. ભગવાનની ઉજવણી એ ઉદ્ધવજીનો એક ભાગ છે, તેઓ તેનાથી દૂર રહી શકતા નથી; તેથી હવે તમે બધા વજ્રનભ સાથે ત્યાં જાઓ અને કુસુમ સરોવર પાસે રહો. ભગવાનના ભક્તોનો મેળાવડો ભેગો કરો અને વીણા, વેણુ અને મૃદંગમ જેવા સંગીતના સાધનો વડે ભગવાનના નામ અને મનોરંજનનું ગાન કરીને, ભગવાનને લગતી કાવ્યાત્મક વાર્તાઓ સાંભળીને અને સુમધુર સંગીત સાથે ભગવાનના ગુણગાન ગાઈને મહાન ઉત્સવની શરૂઆત કરો. આ રીતે, જ્યારે તે મહાન ઉત્સવનો વિસ્તાર થશે, ત્યારે તે નિશ્ચિત છે કે ઉદ્ધવજી ત્યાં જોવા મળશે. તે તમારા બધાની ઈચ્છાઓ ખૂબ સારી રીતે પૂર્ણ કરશે.
સુત જી કહે છે:- યમુનાજીની વાત સાંભળીને શ્રી કૃષ્ણની રાણીઓ ખૂબ ખુશ થઈ. તેણે યમુનાજીને પ્રણામ કર્યા અને ત્યાંથી પાછા ફર્યા અને તે બધી વાત વજ્રનાભ અને પરીક્ષિતને કહી. બધી વાત સાંભળીને પરીક્ષિત ખૂબ જ ખુશ થયો અને તે સમયે તે વજ્રનભ અને શ્રી કૃષ્ણની પત્નીઓને પોતાની સાથે લઈ ગયો અને તે સ્થાને પહોંચ્યા પછી તરત જ યમુનાજીએ કહ્યું હતું તે તમામ કાર્ય શરૂ કરી દીધું.
શ્રી કૃષ્ણ કીર્તનનો ઉત્સવ ગોવર્ધન નજીક વૃંદાવનની અંદર કુસુમ સરોવર ખાતે શરૂ થયો, જે મિત્રોનું પિકનિક સ્થળ છે. જ્યારે વૃષભાનુનંદિની શ્રી રાધાજી અને તેમના પ્રિય શ્રી કૃષ્ણની તે લીલા ભૂમિ જીવંત સંકીર્તનના વૈભવથી ભરાઈ ગઈ, તે સમયે ત્યાં રહેતા તમામ ભક્તો એકાગ્ર થઈ ગયા; તેની દ્રષ્ટિ, તેના મનની વૃત્તિ બીજે ક્યાંય જતી ન હતી. ત્યાર બાદ ત્યાં ફેલાયેલા ઘાસ, નીંદણ અને લતાઓના સમૂહમાંથી શ્રી ઉદ્ધવજી સૌની સામે પ્રગટ થયા. તેના શરીરનો રંગ ઘેરો હતો અને તેના પર પીળો રંગ ચમકતો હતો. તે પોતાના ગળામાં વન માળા અને ગુંજાની માળા પહેરી હતી અને વારંવાર ગોપીવલ્લભ શ્રી કૃષ્ણના મધુર ગીતો ગાઈ રહી હતી.
ઉદ્ધવજીના આગમનથી એ સંકીર્તન ઉત્સવની સુંદરતા અનેકગણી વધી ગઈ. ઉદાહરણ તરીકે, જ્યારે સ્ફટિકના બનેલા એટિકની છત પર ચંદ્રપ્રકાશ પડે છે, ત્યારે તેની સુંદરતા ખૂબ વધી જાય છે. એ વખતે સૌ આનંદના સાગરમાં ડૂબી ગયા, બધું ભૂલી ગયા અને ભાન ગુમાવી દીધું. થોડા સમય પછી, જ્યારે તેમની ચેતના દૈવી જગતમાંથી ઉતરી આવી, એટલે કે, જ્યારે તેઓ ફરીથી હોશમાં આવ્યા, ત્યારે ઉદ્ધવજીને ભગવાન શ્રી કૃષ્ણના રૂપમાં હાજર જોઈને, તેઓ ખુશ થયા કારણ કે તેમની ઇચ્છા પૂર્ણ થઈ હતી, તેમણે તેમની પૂજા કરવાનું શરૂ કર્યું.
અનુક્રમે