{श्रीमद भागवत महात्मय (श्रीमद भागवताची महानता)} {अध्याय एक} ऋषी व्यासजी म्हणतात: आपल्या सौंदर्याने सर्वांचे मन आणि आत्मा आकर्षित करणाऱ्या सच्चितानंदग्न (परम चेतनेची अवस्था; वैश्विक चेतनेची अवस्था; शाश्वत आनंदमय वास्तव) दैवी परम परमेश्वराच्या कमळ चरणांना आम्ही नमस्कार करतो आणि नमस्कार करतो. आणि दैवी गुणधर्म; जो आपल्या भक्तांना शाश्वत आनंद देतो; ज्याच्या इच्छेने आणि सामर्थ्याने संपूर्ण विश्वाची निर्मिती, देखभाल आणि नाश होतो. निःस्वार्थ भक्ती सेवेतून (भक्तिरसम्) प्राप्त होणारी गोड अनुभूती मिळविण्यासाठी आपण परमेश्वराला शरण जातो. नैमिसारण्य परिसरात, श्रीसूतजी आपल्या आसनावर (आसन) शांत आणि प्रसन्न अवस्थेत बसले होते, तर शौनकादी ऋषी (ऋषी), जे मोठ्या प्रेमाने आणि आवडीने परमेश्वराच्या विविध दैवी कथा ऐकत होते, त्यांनी सुतांचे आदरपूर्वक स्वागत केले. जी आणि विचारले- सुत जी! अनिरुद्धाचा मुलगा धर्मराज युधिष्ठिर याने श्री मथुरा मंडळात वज्र पट्टाभिषेकम केले आणि त्याचा (युद्धिष्ठिराचा) नातू परीक्षित यांनी हिमालयात तपश्चर्येसाठी जाण्यापूर्वी हस्तिनापुरम येथे वज्र आणि परीक्षित यांनी कोणते कार्यक्रम केले? सुतजी म्हणाले: भगवान नारायण, नरोत्तम नर, सरस्वती देवी आणि महर्षी व्यास यांना शरणागती पत्करल्यानंतर, शुद्ध आणि स्थिर चित्ताने, भगवद् तत्त्वज्ञान प्रकाशित करणाऱ्या विविध प्राचीन शास्त्रांचे स्वरूप असलेल्या 'जय' चा जप आणि पठण केले पाहिजे. (श्रीमद भागवत पुराणाचे खरे रूप किंवा अर्थ). शौनकादी ब्रह्मर्षूस (ब्रह्मर्षस ही पदवी ऋषींना दिलेली आहे ज्यांनी अध्यात्मिक अनुभूतीचे सर्वोच्च स्वरूप प्राप्त केले आहे, म्हणजे ब्रह्माचा साक्षात्कार - संपूर्ण विश्वाचा निर्माता), सुतजी पुढे म्हणाले- धर्मराज युधिष्ठिरासह पांडव बंधू स्वर्गारोहणासाठी हिमालयात गेले तेव्हा राजा परीक्षित एके दिवशी मथुरेला गेला आणि तेथे वज्रनाभाचे दर्शन घेतले. जेव्हा वज्रनाभने पारशीतला भेटायला आल्याची बातमी ऐकली तेव्हा त्याचे हृदय प्रेमाने भरून आले. तो स्वत: आपल्या नगरातून राजा परीक्षिताचे स्वागत करण्यासाठी निघाला आणि मोठ्या प्रेमाने आणि आपुलकीने त्याच्या महालात त्याचे स्वागत केले. परीक्षित, सर्वात शूर आणि निर्भय राजांपैकी एक, भगवान श्रीकृष्णाच्या सर्वात प्रेमळ आणि निःस्वार्थ भक्तांपैकी एक होता. भगवान कृष्णचंद्रांच्या उत्कट आनंदात त्यांचे मन सदैव तल्लीन असायचे. भगवान श्रीकृष्णाचा नातू वज्रनभु यांना त्यांनी मोठ्या प्रेमाने आलिंगन दिले. त्यांनी राजवाड्याला भेट दिली आणि रोहिणीजींसह भगवान कृष्णाच्या सर्व पत्नींना आदरांजली वाहिली. रोहिणीजी आणि श्रीकृष्णाच्या सर्व पत्नींनीही परीक्षितचे अतिशय आदराने आणि प्रेमाने स्वागत केले. आराम करून बसल्यावर परीक्षित वज्रनाभाशी बोलला- परीक्षित राजू म्हणतात: "हे वज्रनाभा! तुझ्या वडिलांनी आणि पूर्वजांनी माझ्या पूर्वजांचे मोठ्या संकटांपासून संरक्षण केले आणि आधार दिला. त्यांनी माझे रक्षण केले. मला हवे असले तरी मी त्यांच्या दयेची परतफेड करू शकलो नाही. म्हणून मी तुला विनंती करतो की तुझ्या राज्याच्या संपत्तीची, सैनिकांच्या संख्येची चिंता न करता शांततेने तू सर्व कर्तव्ये पार पाड. तुझ्या सैनिकांची संख्या किंवा तुझ्या मातेच्या प्रेमाने पराभूत करणे ही सेवा आहे. जेव्हा तुम्ही संकटात असाल किंवा कोणत्याही संकटात असाल तेव्हा कृतज्ञता व्यक्त करा. अडकल्यास, तुम्हाला कधीही वेदना किंवा तुमच्या हृदयात काही अस्वस्थता जाणवल्यास, मला कोणत्याही अडचणीशिवाय कळवा, मी तुम्हाला सर्व शक्य मार्गांनी मदत करण्याचा प्रयत्न करेन. राजा परीक्षित यांचे असे करुणामय वचन ऐकून वज्रनाभ अत्यंत प्रसन्न व प्रसन्न झाला व म्हणाला- वज्रनाभ म्हणाला: महाराजा! तू मला जे सांगत आहेस ते तुझ्यासाठी पूर्णपणे निरुपयोगी आहे. तुझ्या वडिलांनीही मला धनुर्विद्या शिकवून खूप मदत केली. त्यामुळे मी कशाचीही काळजी करत नाही; त्यांच्या कृपेने मला क्षत्रियाचे पराक्रम प्राप्त झाले आहे. मला फक्त एकाच गोष्टीची खूप काळजी वाटते, कृपया थोडा विचार करा. मथुरा प्रदेशाचा शासक म्हणून माझा राज्याभिषेक झाला असला तरी मी येथे एका निर्जन रानात राहतो. या राज्यातले लोक कुठे गेले माहीत नाही. राज्याचे कल्याण तेथील लोकांवर अवलंबून असते. वज्रनाभ जेव्हा परीक्षितासमोर प्रकट झाला तेव्हा त्याने (परीक्षित) वज्रनाभाच्या शंकांचे निरसन करण्यासाठी नंदा आणि इतर गोपाळांचे माजी पुजारी ऋषी सांडिल्य यांना बोलावले. परीक्षिताचा निरोप मिळाल्यावर सांडिल्यजी आपला आश्रम सोडून तेथे पोहोचले. वज्रनाभने मोठ्या आदराने त्यांचे स्वागत केले आणि एका उंच आसनावर बसले. राजा पारशीतने त्याला वज्रनाभमची संपूर्ण चिंता समजावून सांगितली. महर्षी सांडिल्यजींनी त्यांचे सांत्वन केले आणि म्हणू लागले- सांडिल्य जी म्हणाले: प्रिय परीक्षित आणि वज्रनाभ, आता मी तुम्हाला वज्रभूमी (वृंदावन) चे रहस्य सांगेन. एकाग्रतेने लक्षपूर्वक ऐका. 'वज्र' शब्दाचा अर्थ पसरणे (विस्तार; पसरणे). एका जुन्या म्हणीनुसार, या भूमीला वज्र असे नाव देण्यात आले कारण ते विशाल किंवा विस्तारित होते. सत्त्व, रजस आणि तम या तिन्ही गुणांच्या पलीकडे परमात्मा सर्वव्यापी आहे, म्हणून त्याला 'वज्र' म्हणतात. तो शाश्वत, आनंदी आणि शुद्ध चेतनेचा स्वभाव आहे. वज्राच्या या दिव्य निवासस्थानात नंदाचा पुत्र भगवान श्रीकृष्ण राहतात. त्याच्या शरीराचा प्रत्येक भाग सच्चितानंद स्वरूप (सत्य, चेतना आणि आनंदाचे स्वरूप) आहे. तो आत्माराम (ज्याला खऱ्या आत्म्यात आनंद मिळतो आणि तो सर्व परिस्थितीत समाधानी असतो) आणि अप्तकमा (ज्याच्या इच्छा पूर्ण होतात; आत्म-तृप्त आत्मा) असतो. जे परमात्म्यात मंत्रमुग्ध आहेत, तेच खरे प्रेम अनुभवू शकतात. राधा हा भगवान श्रीकृष्णाचा आत्मा आहे, म्हणून ज्यांना या तत्वाचे, परम सत्याचे उच्च आध्यात्मिक ज्ञान आहे, ते त्यांना 'आत्माराम' म्हणून संबोधतात. 'काम' या शब्दाचा अर्थ इच्छा असा होतो. वज्रममध्ये, श्रीकृष्णाला फक्त गायी, त्यांचे मित्र, गोपी आणि त्यांच्या सोबत असलेल्या विविध लीला आवश्यक असतात. हे सर्व नेहमी हिऱ्यात असतात. म्हणून भगवान श्रीकृष्णाला 'आप्तकम' म्हणतात. भगवान श्रीकृष्णाची लीला (दैवी खेळ) निसर्गाच्या पलीकडे आहे. जेव्हा तो निसर्गाशी खेळू लागतो, तेव्हा इतरांनाही त्याचा अनुभव येतो. निसर्गाशी दैवी खेळामध्ये, सत्व, रज आणि तम या निसर्गाच्या तीन पद्धतींद्वारे विश्वाची निर्मिती, देखभाल आणि विनाश प्रकट होतो. लॉर्ड्स लीला (दैवी नाटक) दोन प्रकारची आहे- वरयाति (वास्तविक) आणि व्यवहारी (व्यावहारिक; अनुभवजन्य). खरी लीला भगवान कृष्ण आणि त्यांच्या परमानंद भक्तांनी ओळखली आणि अनुभवली. लीला ही लीला घटना आहे जी सजीवांच्या समोर घडते किंवा घडते. प्रत्यक्ष लीलाशिवाय व्यापाऱ्याची लीला होऊ शकत नाही; परंतु व्यावहारिकतेसाठी, लीला वास्तविकता लीला क्षेत्रात प्रवेश करत नाही. तुम्ही दोघे पहात असलेली प्रभूची लीला (दैवी खेळ) ही प्रकरणाची लीला आहे. ही पृथ्वी आणि स्वर्गासारखे इतर प्रदेश त्यांच्या या लीलेच्या कक्षेत आहेत आणि हे मधुरा मंडळ याच पृथ्वीवर आहे. ही वज्र पुण्यभूमी आहे, जिथे भगवंताचे दैवी रहस्य, व्वरती लीला, विशाल गुप्त परिच्छेदांमध्ये सतत घडते. कधीकधी, परमेश्वराच्या कृपेने आणि आशीर्वादाने, भगवान श्रीकृष्णावर निस्वार्थ प्रेम आणि भक्तीमध्ये बुडलेले लोक ही दिव्य नाटके पाहू आणि अनुभवू शकतात. 28 व्या द्वापारयुगाच्या शेवटी, जेव्हा काही काळापूर्वी घडल्याप्रमाणे परमेश्वराचे धार्मिक, नि:स्वार्थी आणि धार्मिक भक्त, जे दैवी नाटकांचा अनुभव घेतात आणि त्यांचा भाग आहेत, येथे येतात, तेव्हा भगवान त्यांच्याबरोबर अवतार घेतील. प्रिय प्रिय भक्तांनो. त्यांच्या अवताराचा उद्देश भक्तांना प्रभूच्या दिव्य नाटकांच्या दैवी अनुभवाचा आणि आनंदाचा आनंद लुटण्यास सक्षम करणे हा आहे. अशा प्रकारे, जेव्हा भगवान अवतार घेतात, त्या वेळी प्रिय देवता, ऋषी आणि इतर देखील आनंद आकर्षित करण्यासाठी जन्म घेतात. परमेश्वराने आता घेतलेला अवतार (भगवान कृष्ण) त्याच्या सर्व प्रिय भक्तांच्या इच्छा पूर्ण करण्यासाठी आहे आणि भगवान आता आपल्या निवासस्थानी परतले आहेत. येथे नि:संशय तीन प्रकारचे भक्त होते हे निश्चित. भक्तांच्या पहिल्या वर्गात ते आहेत जे शाश्वत 'अतरंग पार्षद' आहेत - भगवंतापासून कधीही विभक्त झालेले नाहीत. दुसरे म्हणजे ज्यांना फक्त भगवंताची प्राप्ती करायची आहे - ज्यांना लीला (दैवी खेळ) जाणून घ्यायची आणि अनुभवायची आहे. तिसऱ्या वर्गात देवता आणि इतरांचा समावेश होतो. या भक्तांपैकी, देव आणि इतरांपासून जन्मलेले, श्रीकृष्णाने त्यांना वज्रभूमी (वृंदावन) येथून द्वारकेत हलवले होते आणि तेथेच स्थायिक झाले होते. मग, ब्राह्मणांच्या शापातून जन्मलेल्या बाजाचा वापर करून, भगवानांनी या देवांना (भक्त म्हणून जन्मलेल्या) स्वर्गात पाठवले, ज्यांनी यदु वंशात चढून त्यांना आपापल्या भूमिकेत स्थापित केले. जे भगवान श्रीकृष्णाला केवळ प्रेम आणि आनंदाच्या रूपात प्रकट करून प्राप्त करू इच्छितात, त्यांना त्यांच्या शाश्वत 'अनतरंग पार्षद'चा भाग बनवतात. भगवंतांच्या अखंड दिव्य नाटकांमध्ये परमेश्वराचे शाश्वत पार्षद जरी येथे लपलेले असले, तरी जे परमेश्वराच्या आनंदमय लीला पाहण्यास पात्र नाहीत त्यांना ते पाहता येत नाहीत. जे लोक व्यावहारिक लीलांनी वेढलेले आहेत ते ही पवित्र अर्धवट, शाश्वत दैवी नाटके पाहण्यास पात्र नाहीत आणि म्हणूनच, त्यांना येथे सर्वकाही वाळवंट जंगलासारखे दिसते. वज्रनाभ! आपण दुःखी होऊ नये. तुम्ही येथे अनेक गावे वसवा, असे केल्याने तुमच्या मनोकामना नक्कीच पूर्ण होतील. भगवान श्रीकृष्णाच्या दैवी नाटकांनुसार, तुम्ही अनेक गावांमध्ये स्थायिक व्हावे आणि वृंदावन (वज्रभूमी) भूमीची योग्य भक्ती आणि प्रामाणिकपणे सेवा करावी आणि प्रत्येक ठिकाणाला भगवान श्रीकृष्णाच्या विविध लीलांचे नाव दिले पाहिजे. गोवर्धन, दिरगापूर (डीग), मथुरा, महावन (गोकुळ), नंदीग्राम (नंदीगाव), ब्रुहत्सन (बरसाना) या ठिकाणी तुम्हाला स्वत:साठी बॅरेक बांधावे लागतील. त्या ठिकाणी राहून तुम्ही नद्या, पर्वत, दऱ्या, तलाव, तलाव, बागा आणि जंगले यांसारख्या लीला तळांची (ज्या ठिकाणी भगवान कृष्णाची दिव्य नाटके झाली) त्यांची पूजा करत राहा आणि अनुभव घ्या. असे केल्याने तुमचे राज्य खूप समृद्ध होईल आणि तुम्हाला शांतता आणि शांतता देखील मिळेल. वृंदावनाची ही भूमी दिव्य चैतन्याने आणि आनंदाने भरलेली आहे, त्यामुळे तुम्ही या भूमीची सेवा करण्याचा जोरदार प्रयत्न केला पाहिजे. मी तुम्हाला आशीर्वाद देतो आणि माझ्या आशीर्वादाने आणि महान परमेश्वराच्या कृपेने तुम्ही निश्चितपणे भगवान श्रीकृष्णाच्या लीलांशी संबंधित सर्व स्थाने ओळखू शकाल. वज्रनाभ! या पवित्र वज्रभूमीची सेवा करून एक दिवस तुम्ही उद्धवजींना भेटाल. तेव्हा तुमच्या मातांसोबत तुम्हालाही या पृथ्वीचे रहस्य आणि भगवान श्रीकृष्णाच्या लीला त्यांच्याकडून समजतील. महाऋषी सांडिल्य जी, भगवान श्रीकृष्णाचे माहात्म्य समजावून सांगत, महान परमेश्वराच्या भक्तीमध्ये मग्न होऊन आपल्या आश्रमात परतले. त्याचे बोलणे ऐकून राजा परीक्षित आणि वज्रनाभ दोघेही खूप आनंदित झाले.

"जय जगन्नाथ"